Op 2 februari, 40 dagen na de geboorte van Jezus vieren we het ‘Feest van de Opdracht van de Heer’, ook wel Lichtmis genoemd. Het feest verwijst naar een gebruik ten tijde van Jezus. Volgens de joodse wet moest een pasgeboren jongen 40 dagen na de geboorte naar de tempel worden gebracht om aan het volk te worden getoond en te worden opgedragen aan God.
Waar komt de naam Maria-Lichtmis vandaan?
We vinden het verhaal van de opdracht van Jezus bij evangelist Lucas. Die vertelt dat Maria en Jozef naar Jeruzalem kwamen om het kind daar aan God op te dragen. In de stad woonde een zekere Simeon, die van de Heilige Geest de belofte gekregen had dat hij niet zou sterven vooraleer hij de Messias had gezien. Hij staat Maria en Jozef al op te wachten in de tempel en herkent die belofte in het kind. Daarop looft hij God met beroemd geworden woorden:
Nu laat u, Heer, uw dienaar in vrede heengaan, zoals u hebt beloofd. Want met eigen ogen heb ik de redding gezien die u bewerkt hebt ten overstaan van alle volken: een licht dat geopenbaard wordt aan de heidenen en dat tot eer strekt van Israël, uw volk. (Lc 2,29-32)
Jezus wordt door Simeon herkend als het Licht dat straalt voor alle volkeren. Dat verklaart al een deel van de naam. En -mis staat vanzelfsprekend voor de misviering.
Dat er nog ‘Maria’ aan werd toegevoegd, verwijst naar de mariale invulling van het feest tot aan de hervorming van het Tweede Vaticaans Concilie (zie hieronder bij de historische achtergrond). Niet Maria stond centraal, wel de openbaring van Christus als licht voor alle volkeren. De nieuwe naam luidde voortaan dus: Feest van de Opdracht van de Heer.
Waarom eten we pannenkoeken met Lichtmis?
Dat wordt op twee manieren verklaard. 2 februari was vroeger één van de twee dagen waarop de plattelandsbevolking van werk of hoeve kon veranderen – de andere dag was 11 november (Sint-Maarten). Dat werd ’s avonds gevierd met een soort haardkoeken, die later evolueerden naar pannenkoeken.
De vorm en kleur van de pannenkoeken worden daarnaast gezien als een verwijzing naar de zon en dus naar het licht (en dat licht is dus Christus).
Die culinaire folklore vind je terug in een oude spreuk: Op Lichtmis is er geen vrouwken zo arm, of zij maakt haar panneken warm.
Wat gebeurt er in de kerk rond Lichtmis?
Op Maandag 2 februari om 9.00 uur vindt de Marielichtmisviering plaats in de Lambertusbasiliek. De mis begint met de zegening van kaarsen en een lichtprocessie, symbool voor de intrede van Christus als het Licht der Wereld in de Tempel van Jeruzalem. Tijdens de processie klinkt de (hierboven geciteerde) Lofzang van Simeon, het Nunc dimittis.
